Całkiem niedawno, bo 10 września 2025 roku udało nam się zainicjować spotkanie sieciujące Centrów Integracji Społecznej w naszym subregionie, które zgromadziło przedstawicieli 11 CIS-ów. (wszystkich jest 12). Naszym partnerem i gospodarzem wydarzenia było Stowarzyszenie „Druga Szansa” w Kłobucku.
O tym spotkaniu, a także o idei CIS mogą państwo przeczytać w tym krótkim artykule.
Celem spotkania była nie tylko wymiana doświadczeń i dobrych praktyk, ale również budowanie spójnej strategii działań odpowiadających na lokalne wyzwania. To była także przestrzeń do zacieśniania współpracy z partnerami społecznymi, samorządami i pracodawcami, aby razem tworzyć silną sieć wsparcia dla osób, które potrzebują nowej szansy na aktywne życie w społeczeństwie.
Jak ważnym zagadnieniem dla instytucji samorządowych jest reintegracja społeczna i zawodowa osób zagrożonych wykluczeniem społecznym świadczy fakt uczestnictwa w spotkaniu znakomitych ekspertów oraz przedstawicieli samorządu reprezentowanych przez Panią Zdzisławę Kall – Członkinię Zarządu Powiatu Kłobuckiego, Pana Jerzego Zakrzewskiego Burmistrza Kłobucka oraz Pana Marcina Wojtyska dyrektora Powiatowego Urzędu Pracy w Kłobucku przybyłych na spotkanie wraz z zespołami biorącymi aktywny udział w procesach związanych z aktywizacją społeczną i zawodową osób zagrożonych ubóstwem lub wykluczeniem społecznym.
O samym spotkaniu napiszemy parę akapitów niżej, ale zacznijmy od początku. Od genezy – może ten artykuł zainspiruje kolejnych liderów społeczności do działania?
Centra Integracji Społecznej (CIS) zostały zainspirowane duńskimi rozwiązaniami (szkoła Kofoeda w Kopenhadze) i wdrożone w Polsce poprzez działania Fundacji Barka oraz przedstawicieli administracji publicznej, a formalnie powstały na mocy ustawy o zatrudnieniu socjalnym z 13 czerwca 2003 roku z inicjatywy grupy ekspertów przy współudziale ówczesnego wicepremiera Jerzego Hausnera. Zgodnie z ustawą, celem zatrudnienia socjalnego realizowanego przez CIS-y jest odzyskanie przez osoby zagrożone wykluczeniem społecznym zdolności do pełnienia ról społecznych i podjęcia zatrudnienia na otwartym rynku pracy.
CIS to wyspecjalizowane instytucje, których głównym celem jest przeciwdziałanie wykluczeniu społecznemu i zawodowemu osób znajdujących się w trudnej sytuacji życiowej. Działają na pograniczu polityki społecznej, edukacji, rynku pracy i ekonomii społecznej. Są jednym z kluczowych narzędzi wsparcia m. in. dla osób długotrwale bezrobotnych, bezdomnych, uzależnionych, osób z niepełnosprawnością, osoby korzystające ze świadczeń pomocy społecznej, czy opuszczających zakłady karne. CIS-y mogą być tworzone i prowadzone przez jednostki samorządu terytorialnego (gminy, powiaty) bądź organizacje pozarządowe (np. fundacje, stowarzyszenia).
Zakres działalności CIS
Każdy uczestnik CIS objęty jest Indywidualnym Programem Zatrudnienia Socjalnego, dostosowanym do jego możliwości, potrzeb i tempa rozwoju. Praca w CIS oparta jest na zasadach partnerstwa, wzajemnego szacunku i stopniowego budowania samodzielności. Uczestnicy nie są biernymi odbiorcami pomocy, ale aktywnymi twórcami swojej zmiany życiowej.
W ramach prowadzonego wsparcia, jednymi z najważniejszych działań są:
- Reintegracja społeczna
Ma na celu odbudowanie umiejętności interpersonalnych i społecznych uczestników, w tym: naukę pracy w grupie, zarządzanie emocjami, nabycie nawyków dnia codziennego (punktualność, odpowiedzialność, systematyczność), odbudowanie poczucia własnej wartości i sprawczości, wsparcie psychologiczne, coaching, terapia zajęciowa.
- Reintegracja zawodowa
Celem tej części działań CIS jest przygotowanie uczestników do podjęcia zatrudnienia na otwartym rynku pracy, która obejmuje:
- organizację warsztatów zawodowych (np. stolarskich, gastronomicznych, ogrodniczych, porządkowych, remontowych),
- praktyczne szkolenia zawodowe i kursy kwalifikacyjne,
- naukę pisania CV i listów motywacyjnych,
- pomoc w przygotowaniu do rozmów kwalifikacyjnych,
- pośrednictwo pracy i kontakt z pracodawcami.
Możliwości finansowania
Istnieją następujące możliwości finansowania CIS-ów: z publicznych (np. budżet państwa, budżet jednostek samorządu terytorialnego), funduszy unijnych (np. Europejski Fundusz Społeczny Plus – EFS+), darowizn i grantów, działalności odpłatnej (często w formie świadczenia usług przez uczestników CIS, np. sprzątanie, prace ogrodnicze). Centra Integracji Społecznej są integralną częścią ekonomii społecznej, czyli sektora gospodarki, który łączy działalność ekonomiczną z misją społeczną. Działalność CIS jest często powiązana z formami aktywizacji w ramach spółdzielni socjalnych, warsztatów terapii zajęciowej, zakładów aktywności zawodowej, organizacji pozarządowych prowadzących działalność gospodarczą o profilu społecznym czy wreszcie samych przedsiębiorstw społecznych(więcej na blogu JOWES pod linkiem). Na wsparcie zatrudnienia absolwentów CIS można pozyskać środki właśnie w ramach Naszego Projektu (dotacje JOWES). Dzięki wskazanym formom aktywizacji absolwenci CIS mogą stopniowo przechodzić z reintegracji do realnej aktywności zawodowej w środowiskach mniej wymagających niż rynek komercyjny.
Efekty i znaczenie CIS
Badania i analizy pokazują, że udział w programach CIS realnie wpływa na poprawę sytuacji uczestników:
- zwiększa ich szanse na rynku pracy,
- ogranicza skalę wykluczenia społecznego,
- zmniejsza obciążenie systemu pomocy społecznej,
- wspiera lokalne społeczności i rozwój kapitału społecznego.
Warto jednak zaznaczyć, że skuteczność CIS w dużej mierze zależy od zaangażowania kadry, adekwatności oferty szkoleniowej oraz możliwości rynku pracy w danym regionie.
Centra Integracji Społecznej powstały jako odpowiedź na potrzebę aktywizacji osób zagrożonych wykluczeniem społecznym i zawodowym. Ich ideą jest tworzenie przestrzeni, w której poprzez edukację, pracę i wsparcie społeczne uczestnicy mogą odbudować wiarę we własne możliwości, zdobywać nowe kompetencje oraz krok po kroku wracać na rynek pracy i do życia społecznego. CIS-y łączą zatem wymiar praktyczny – umożliwiający rozwój zawodowy – z wymiarem społecznym, opartym na integracji, solidarności i współdziałaniu.
Podsumowanie spotkania CIS
Spotkanie składało się z dwóch części. W pierwszej odbyła się dyskusja moderowana, w której uczestniczyli eksperci: – Filip Kołodziejski – Naczelnik Wydziału Rozwoju Ekonomii Społecznej w Ministerstwie Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, Adam Zaczkowski – I Wicewojewoda Śląski, Adrian Staroniek – Zastępca Dyrektora Regionalnego Ośrodka Polityki Społecznej, Artur Szmaciarski – Kierownik Jurajskiego Ośrodka Wsparcia Ekonomii Społecznej. Dyskusję moderowała Ewelina Kotkowska – Dyrektor Centrum Integracji Społecznej „Druga Szansa” w Kłobucku, na którego terenie odbyło się spotkanie.
Wśród zagadnień znalazły się m.in.:
- propozycje zmian w aktach prawnych, w tym w ustawie o zatrudnieniu socjalnym i ekonomii społecznej (m. in. w zakresie poszerzenia katalogu osób które będą mogły skorzystać ze wsparcia CIS-ów);
- rola Regionalnego Ośrodka Pomocy Społecznej i Jurajskiego Ośrodka Wsparcia Ekonomii Społecznej we wsparciu CIS-ów;
- perspektywa Urzędu Wojewódzkiego w zakresie zagrożeń demograficznych i potrzeb aktywizacji mieszkańców;
- interpretacja przepisów prawnych w szczególności w kontekście realizowanych projektów współfinansowanych w ramach funduszy europejskich (zawiłości w interpretacji przez różne instytucje);
- długookresowe finansowanie podmiotów reintegracyjnych;
- rola Rady Zatrudnienia Socjalnego w kształtowaniu przepisów w zakresie reintegracji społecznej i zawodowej;
- współpraca CIS-ów z biznesem jako szansa na zatrudnienie absolwentów CIS na otwartym rynku pracy;
- sprawozdawczość;
- kontrola w projektach finansowanych z funduszy europejskich;
- promocja sektora ekonomii społecznej i procesu reintegracji;
- problematyka seniorów i kompetencji Centrów w obszarze polityki senioralnej.
Druga część spotkania była okazją do „sieciowania”, wymiany doświadczeń i nawiązywania relacji. Dyrektor CIS w Kłobucku, Ewelina Kotkowska, przedstawiła szeroki zakres działalności Stowarzyszenia „Druga Szansa”, które realizuje wiele projektów społecznych w zakresie wsparcia seniorów, osób niepełnosprawnych i innych zagrożonych ubóstwem lub wykluczeniem społecznym. W ramach wprowadzenia do dyskusji wyświetlony został inspirujący film, pokazujący jak wielowymiarowe wsparcie CIS i Stowarzyszenia zmienia życie osób w trudnej sytuacji życiowej.
W ramach zgłaszanych uwag do przepisów na szczególną uwagę zasługują:
- zrównanie kwoty świadczenia integracyjnego ze stypendium stażowym w celu wyrównania szans w wejściu każdej kategorii osób będących w szczególnie trudnej sytuacji na otwarty rynek pracy;
- zbyt krótki okres na składanie sprawozdań CIS (do końca marca za rok poprzedni, tj. zbyt wcześnie przed złożeniem bilansu jednostki, który jest do końca czerwca), a co za tym idzie często błędy finansowe i merytoryczne w sprawozdaniach CIS, których nie można już skorygować;
- uproszczenie procedury kierowania do CIS, szczególnie na wniosek uczestnika – osoby są bardzo często odsyłane pomiędzy podmiotami takimi jak Ośrodek Pomocy Społecznej i Powiatowy Urząd Pracy żeby ostatecznie trafić do Centrum;
- osiągnięcie wieku emerytalnego przez uczestnika z możliwością dalszego uczestnictwa w warsztatach;
- zmiany w przepisach dot. pobytu w Polsce mieszkańców Ukrainy przebywających w Polsce w wyniku działań wojennych i możliwość uzyskania pozwolenia na pracę również z tytułu zatrudnienia socjalnego;
- poszerzenie katalogu możliwości dofinansowywania funkcjonowania CIS, w tym m.in. zalecenie zlecania niektórych usług publicznych do realizacji CISom, czy współfinansowanie kosztów wynagrodzeń / składek społecznych na zasadach podobnych do zasad obowiązujących w przedsiębiorstwach społecznych wynikających z art. 21 Ustawy o ekonomii społecznej.
Uczestnicy w trakcie spotkania mieli okazję zaprezentować swoje działania, osiągnięcia i dobre praktyki, które wypracowali w ramach swojej działalności. Nie zabrakło również miejsca na otwartą dyskusję na temat wyzwań, z jakimi mierzą się CIS-y w codziennej pracy – zarówno w obszarze reintegracji zawodowej, jak i społecznej. Spotkanie stało się również okazją do nawiązania nowych partnerstw i inicjowania wspólnych projektów, które mają na celu jeszcze skuteczniejsze wsparcie osób wykluczonych lub zagrożonych wykluczeniem społecznym.
Podsumowanie
Jednym z głównych celów spotkania było budowanie silnej, merytorycznej sieci współpracy pomiędzy CIS-ami, która przekłada się bezpośrednio na jakość świadczonych usług i realne efekty pracy z uczestnikami. Zespoły CIS wyjechały ze spotkania z nową energią, pomysłami oraz konkretnymi narzędziami do wdrożenia w swoich placówkach. Wspólna refleksja, wzajemne wsparcie i dzielenie się wiedzą – to elementy, które ponownie pokazały, jak ważne i potrzebne są takie spotkania w środowisku podmiotów zatrudnienia socjalnego. Nie mniej istotna okazała się możliwość debaty z ekspertami, a co za tym idzie przekazanie im własnych doświadczeń i refleksji związanych z aktywizacją osób zagrożonych ubóstwem lub wykluczeniem społecznym. Na koniec warto zwrócić uwagę, wyciągając wnioski z samego spotkania, że bez dobrej współpracy liderów organizacji prowadzących Centra oraz samorządów nie jest możliwe efektywne działanie na rzecz uczestników. Warto też poszukiwać różnych źródeł finansowania w taki sposób aby w pełni wykorzystać potencjał kadrowy i organizacyjny prężnie działających podmiotów reintegracyjnych w subregionie północnym województwa śląskiego. Dzięki spotkaniu liderzy CISów mieli okazje również do promocji własnej działalności i zwrócenia uwagi na niedostateczną wiedzę społeczności lokalnej na temat ich działalności.
Działania reintegracyjne w Centrum Integracji Społecznej to proces długofalowy, wielowymiarowy i głęboko ludzki. CIS nie tylko aktywizuje zawodowo – przywraca godność, sprawczość i wiarę w siebie. Dzięki zintegrowanym działaniom społecznym i zawodowym uczestnicy mają realną szansę na zmianę swojego życia i trwały powrót do społeczeństwa oraz rynku pracy.
Źródła:
1.Ustawa z dnia 13 czerwca 2003 r. o zatrudnieniu socjalnym
2.Ustawa z dnia 5 sierpnia 2022 roku o ekonomii społecznej
3.https://www.ekonomiaspoleczna.gov.pl/co-robimy/zatrudnienie-socjalne/informacja-o-kis-i-cis/
4.https://www.gov.pl/web/rodzina/podmioty-zatrudnienia-socjalnego—cis-i-kis
5.https://www.katowice.uw.gov.pl/usluga/kto-moze-utworzyc-centrum-integracji-spolecznej/kto-moze-utworzyc-centrum-integracji-spolecznej
Łukasz Bednarczyk
Doradca kluczowy
