Ustawa z dnia 7 kwietnia 1989 r. – Prawo o stowarzyszeniach (Dz.U.2015r. poz.1393) jest jednym z podstawowych aktów prawnych regulujących aktywność społeczną. Z uwagi na zmiany społeczne, w tym w sposobie działania, oczekiwaniach i strukturze sektora organizacji pozarządowych w uchwalonej w dniu 25 września 2015 roku ustawie o zmianie ustawy – Prawo o stowarzyszeniach oraz niektórych innych ustaw wprowadzono szereg zmian. W artykule zostaną omówione wybrane kwestie ulegające nowelizacji.

W nowym stanie prawnym przewidziano, że w zakresie swoich celów statutowych stowarzyszenia będą mogły reprezentować interesy zbiorowe swoich członków wobec organów władzy publicznej. Ograniczenie na rzecz kogo organizacje działają będzie możliwe do weryfikacji poprzez analizę działalności statutowej zarówno na podstawie statutu, jak i faktycznie prowadzonej działalności (poprzez m.in. dokumenty, sprawozdania lub oświadczenia).

Ważną zmianą jest również wprowadzenie precyzyjnego przepisu o możliwości wynagradzania członków władz stowarzyszeń za pełnienie swych funkcji. Do tej pory, choć ustawa wprost nie wyraża zakazu zatrudniania lub ograniczeń w tym zakresie, a jedynie dyrektywę ogólną oparcia działalności stowarzyszenia na pracy społecznej członków, to w praktyce przepis ten stał się źródłem poważnych różnic i niepewności w obrocie prawnym.

W noweli ulega zmniejszeniu liczba osób wymaganych do założenia stowarzyszenia z osobowością prawną i umożliwienie wyboru władz przed rejestracją. Od momentu wejścia w życie ustawy zmieniającej, już 7 osób będzie mogło założyć stowarzyszenie z osobowością prawną. Przyjęte rozwiązanie uwzględnia z jednej strony dążenie do obniżenia progu liczby osób, z drugiej zapewnia zdolność wyboru organów stowarzyszenia. W myśl obecnych uregulowań, osoby chcące założyć stowarzyszenie muszą zebrać grupę 15 osób, by zarejestrować stowarzyszenie posiadające osobowość prawną.

Na podstawie ustawy zmieniającej dodano nowe przepisy które mają na celu uregulowanie i rozwiązanie problemów większych stowarzyszeń rejestrowych, posiadających terenowe jednostki organizacyjne. Nowe przepisy rozstrzygają w oparciu o czyj statut mają działać terenowe jednostki organizacyjne, ustalają zakres elementów ustroju jednostek, które powinny być zawarte w statucie stowarzyszenia, w tym sposób korzystania z majątku terenowej jednostki organizacyjnej oraz zasady jej likwidacji. Przepisy przewidują możliwość wprowadzenia zarządu komisarycznego w terenowej jednostce organizacyjnej posiadającej osobowość prawną, w przypadku, kiedy działalność jednostki wykazuje rażące lub uporczywe naruszenie przepisów prawa lub statutu.

Dotychczasowe przepisy Prawa o stowarzyszeniach nie regulują kwestii odpowiedzialności za zobowiązania powstałe w okresie pomiędzy powołaniem organizacji (podjęciem uchwały o utworzeniu stowarzyszenia), a jej rejestracją i nabyciem przez nią osobowości prawnej. Zgodnie z wprowadzanymi zmianami za czynności niezbędne do rozpoczęcia działalności przez stowarzyszenie dokonane na rzecz stowarzyszenia przed jego wpisem do Krajowego Rejestru Sądowego członkowie zarządu będą odpowiadać wobec osób trzecich solidarnie. Po wpisie do Krajowego Rejestru Sądowego za zobowiązania wynikające z tych czynności stowarzyszenie będzie odpowiadało tak jak za zaciągnięte przez siebie.

Ważną zmianą jest również rezygnacja z udziału w postępowaniu rejestrowym organu nadzorującego. Do tej pory udział organu nadzorującego w postępowaniu rejestrowym i jednoczesne przyznanie mu prawa wypowiadania się w sprawie każdego wniosku o rejestrację stowarzyszenia w terminie 14 dni znacznie wydłużał procedurę rejestrową. W noweli przewidziano obowiązek zawiadomienia przez sąd organu nadzorującego o wpisie stowarzyszenia do rejestru wraz z obowiązkiem przesyłania statutu stowarzyszenia, listy założycieli oraz podjętych uchwał.

Obecne przepisy nadają organowi nadzorującemu szerokie uprawnienia. W praktyce możliwość żądania dostarczenia przez zarząd stowarzyszenia w wyznaczonym terminie odpisów uchwał walnego zebrania członków (zebrania delegatów) nie budziła wątpliwości. Jednak samodzielne uprawnienie żądania niezbędnych wyjaśnień (pojęcie nieostre) ocenione zostało jako zbyt daleko idące i podatne na nadużycia w wykładni i stosowaniu, utrudniając funkcjonowanie stowarzyszeń. W noweli zakres uprawnień organu nadzorującego został doprecyzowany i jednoznacznie określono przesłanki nadzoru tj. do badania zgodności działalności stowarzyszenia z przepisami prawa i postanowieniami statutu. Organ wciąż będzie posiadał niezmienione uprawnienie do żądania odpisów uchwał walnego zebrania członków (zebrania delegatów) oraz niezbędnych wyjaśnień, wprowadzono jednak konieczność wskazania uzasadnienia wykonywania swoich uprawnień przez organ nadzorujący.

Nowe regulacje w sposób bardzo istotny odnoszą się do stowarzyszeń zwykłych. Stowarzyszenie zwykłe będzie mogło we własnym imieniu nabywać prawa, w tym własność i inne prawa rzeczowe, zaciągać zobowiązania, pozywać i być pozywane. Przyznano tym samym stowarzyszeniom zwykłym zdolność prawną. Zakreślono również granice jej korzystania tj. w zakresie możliwych do podejmowania działań (zakaz prowadzenia działalności gospodarczej), regulacji swojego ustroju (zakaz powoływania jednostek terenowych), składu członkowskiego (zakaz zrzeszania osób prawnych), a także brak możliwości prowadzenia odpłatnej działalności pożytku publicznego. Jednocześnie znacząco rozszerzono wobec obecnego stanu źródła pozyskiwania środków, choć pozostają one węższe względem stowarzyszeń z osobowością prawną. Nowe rozwiązanie przewiduje, że stowarzyszenie zwykłe będzie mogło uzyskiwać środki na działalność ze składek członkowskich, darowizn, spadków, zapisów, dochodów z majątku stowarzyszenia oraz ofiarności publicznej. Stowarzyszenie zwykłe będzie mogło otrzymywać dotacje na zasadach określonych w odrębnych przepisach. Wprowadzono również możliwość przekształcenia stowarzyszenia zwykłego liczącego co najmniej 7 członków w stowarzyszenie. Ponadto stowarzyszenia zwykłe będą mogły posiadać zarząd oraz organ kontroli wewnętrznej.

W noweli uregulowano również odpowiedzialność członka za zobowiązania stowarzyszenia zwykłego. Będzie on odpowiadał bez ograniczeń całym swoim majątkiem solidarnie z pozostałymi członkami oraz ze stowarzyszeniem. Odpowiedzialność ta powstanie z chwilą, gdy egzekucja z majątku towarzyszenia zwykłego okaże się bezskuteczna.

Zmiany do ustawy o stowarzyszeniach przewidują możliwość reprezentowania stowarzyszenia alternatywnie przez przedstawiciela reprezentującego stowarzyszenie albo przez zarząd. Podejmowanie przez przedstawiciela reprezentującego stowarzyszenie zwykłe albo zarząd czynności przekraczające zakres zwykłego zarządu będzie wymagało uprzedniej zgody wszystkich członków stowarzyszenia zwykłego oraz udzielenia przez nich pełnomocnictwa do dokonania tych czynności. To rozwiązanie ma na celu ochronę interesów członków stowarzyszenia zwykłego, jak również zapewnienia bezpieczeństwa obrotu. Podkreślić trzeba, że w ustawie czynności przekraczające zwykły zarząd zostały wymienione w sposób przykładowy.

W myśl nowych przepisów stowarzyszenie zwykłe powstaje i może rozpocząć działalność z chwilą wpisu do ewidencji. W tym miejscu należy wskazać, iż jest to odejście od systemu poinformowania (notyfikacji) o rozpoczęciu działalności na rzecz uzyskania wpisu do ewidencji, którą będą prowadziły organy nadzorujące stowarzyszenia. Ewidencja będzie jawna i udostępniana na stronie podmiotowej organu nadzorującego w Biuletynie Informacji Publicznej. Natomiast dokumenty złożone do organu nadzorującego stanowić będą akta ewidencyjne i będą mogły być dostępne dla osób mających interes prawny. Ewidencja będzie mogła być prowadzona w systemie teleinformatycznym. Sposób prowadzenia ewidencji stowarzyszeń zwykłych, jej wzór oraz szczegółową treść określi minister właściwy do spraw administracji publicznej biorąc pod uwagę konieczność zapewnienia przejrzystości, kompletności i dostępności do danych zawartych w ewidencji. Istotne jest to, że organ nadzorujący dokonuje wpisu do ewidencji w terminie 7 dni od dnia: 1. wpływu wniosku o wpis; 2. uprawomocnienia się orzeczenia odrzucającego albo oddalającego wniosek organu nadzorującego lub prokuratora o zakazanie założenia stowarzyszenia zwykłego. Jeżeli wniosek o wpis będzie zawierał braki to organ nadzorujący wezwie do jego uzupełnienia w terminie 14 dni od otrzymania wezwania. Natomiast nie uzupełnienie wniosku o wpis w zakreślonym terminie będzie powodował jego bezskuteczność. W sytuacji gdy organ nadzorujący nie dokona wpisu w terminie 7 dni od dnia wpływu wniosku lub po prawidłowym uzupełnieniu braków, przedstawicielowi reprezentującemu stowarzyszenie albo zarządowi będzie przysługiwało prawo wniesienia skargi na bezczynność do sądu administracyjnego.

Przedstawione w artykule zmiany do ustawy – Prawo o stowarzyszeniach w sposób istotny wpływają na funkcjonowanie stowarzyszeń z osobowością prawną, jak również stowarzyszeń zwykłych. Ustawa nowelizująca wejdzie w życie po upływie 6 miesięcy od dnia ogłoszenia. Z tym, że zmiany dotyczące możliwości przekształcenia stowarzyszeń zwykłych liczących co najmniej 7 członków w stowarzyszenia wejdą w życie z dniem 1 stycznia 2017 roku. Co należy podkreślić, stowarzyszenia na dostosowanie swoich statutów do nowych regulacji mają 24 miesiące od dnia wejścia w życie ustawy nowelizującej. Natomiast stowarzyszenia zwykłe staną się stowarzyszeniami zwykłymi w rozumieniu nowych przepisów dopiero po uzyskaniu wpisu do ewidencji, na co również przewidziano termin 24 miesięczny. Do czasu wpisu do ewidencji stowarzyszenia zwykłe będą działały na podstawie dotychczasowych przepisów i w dotychczasowej formule. Jeżeli stowarzyszenie zwykłe nie uzyska wpisu to nastąpi jego rozwiązanie z mocy prawa.

W dacie sporządzenia i publikacji artykułu ustawa zmieniająca nie została jeszcze podpisana przez Prezydenta RP.

Karolina Kidawa

Karolina Kidawa
Doradca specjalistyczny
Prawny

Szczegółowa tabela porównawcza 

Skip to content